Featured Publications

Virtual exhibitions

Staticstic


Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. państwo polskie zmagało się z poważnymi problemami. Konsekwencje zniszczeń i grabieży wojennych widoczne były we wszystkich dziedzinach życia. Trudną sytuację kraju pogłębiały lata zaborów. Zróżnicowany system gospodarczy, monetarny, transportowy wymagał ujednolicenia i ogromnych nakładów finansowych. Niepewna sytuacja międzynarodowa i brak zaufania wśród państw ościennych uniemożliwiały uzyskanie zagranicznych kredytów. Jednym z głównych celów nowej władzy było opracowanie planu naprawy sytuacji w kraju.

 

W latach dwudziestych znaczną część budżetu przeznaczano na obronność kraju. Jednak wpływy do skarbu państwa wciąż były niewystarczające, uniemożliwiając modernizację przemysłu. Braki uzupełniano dodrukowywaniem pieniędzy, co ostatecznie doprowadziło do hiperinflacji. Sytuację tę zatrzymał w 1924 r. minister skarbu Władysław Grabski, wprowadzając ujednoliconą walutę - złotego. Reforma walutowo-skarbowa umożliwiła realizację nowych inwestycji i wzrost produkcji doprowadzając do ożywienia gospodarczego. Jednak wielki kryzys światowy dotarł także do Polski. Nastąpił spadek produkcji przemysłowej i rolnej, a bezrobocie gwałtownie wzrosło.

 

W 1935 r., gdy wielki kryzys powoli dobiegał końca funkcję wicepremiera i ministra skarbu objął Eugeniusz Kwiatkowski. Opracował on czteroletni plan zakładający przeznaczenie na inwestycje kwoty ok. 1 800 mln zł w terminie od 1 lipca 1936 r. do 30 czerwca 1940 r. Głównym celem planu czteroletniego był wzrost gospodarczy i zmniejszenie bezrobocia, a inwestycje miały skupiać się wokół infrastruktury komunikacyjnej, komunalnej i energetycznej. Początkowo projekt inwestycyjny miał obejmować cały kraj, jednak ostatecznie podjęto decyzję o realizacji planu na określonym terenie. Po przeprowadzeniu wnikliwych analiz przez Biuro Planowania Krajowego, wybrano obszar na południu Polski, na pograniczu województw: kieleckiego, krakowskiego, lubelskiego i lwowskiego. Był to teren bogaty w surowce, słabo uprzemysłowiony, z dużym bezrobociem i przeludnieniem agrarnym. Taka lokalizacja okręgu przemysłowego miała na celu wyrównanie poziomu rozwoju gospodarczego kraju i łatwe pozyskanie siły roboczej wśród miejscowej ludności. Duże znaczenie miały tu również warunki strategiczne. Wybrany obszar znajdował się w bezpiecznej odległości od zachodniej i wschodniej granicy kraju, a od południa chroniony był przez pasmo Karpat. W przypadku konfliktu zbrojnego nie był narażony na natychmiastowe zniszczenie i mógł dostarczać wojsku niezbędne materiały.

 

Podczas debaty sejmowej 5 lutego 1937 r. Eugeniusz Kwiatkowski po raz pierwszy określił planowaną inwestycję jako „Okręg Przemysłowy – Sandomierz” (nazwa Centralny Okręg Przemysłowy upowszechniła się z czasem), a także wystąpił z wnioskiem o zwiększenie kapitału potrzebnego na ten cel do kwoty 2 400 mln zł. Tego samego dnia Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zatwierdził plan budowy inwestycji oraz zwiększony budżet i tym samym oficjalnie zapoczątkował powstanie Centralnego Okręgu Przemysłowego.

 

Realizację inwestycji rozpoczęto od zapewnienia zaplecza energetycznego.  Wybudowano elektrownie wodne w Rożnowie, Czchowie, rozpoczęto budowę elektrowni w Myczkowcach i Zakładów Wodnych na Sanie. Rozbudowano elektrownię w Mościcach (korzystającą z generatorów zarówno na węgiel jak i gaz ziemny), której zadaniem było dostarczanie prądu do Dębicy, Mielca, Rzeszowa, Rożnowa, Nowego Sącza i Bochni. W 1939 uruchomiono elektrownię w Stalowej Woli. W ramach COP powstała linia przemysłowa wysokiego napięcia łącząca elektrownię Mościce ze Starachowicami, Rzeszowem i Rożnowem, a także rozbudowano okręgową sieć wysokiego napięcia na sześciu odcinkach. Aby zabezpieczyć nowy obszar inwestycyjny przed niedoborami węgla, dostarczanego ze Śląska, wybudowano gazociągi i zaczęto wykorzystywać złoża gazu ziemnego i ropy naftowej, głównie z Zagłębia Krośnieńsko-Jasielskiego. Duże znaczenie na terenie Centralnego Okręgu Przemysłowego odgrywała infrastruktura komunikacyjna. Rozbudowano i zmodernizowano sieć dróg oraz ulepszono nawierzchnię. Zwiększono przepustowość 69 stacji kolejowych, wybudowano dworce i mijanki oraz rozpoczęto budowę nowych linii. Dla usprawnienia komunikacji międzyludzkiej powstało kilkadziesiąt nowych palcówek pocztowych, a w Rzeszowie uruchomiono automatyczną centralę telefoniczną.

 

Jednym z głównych założeń planu inwestycyjnego był rozwój przemysłu. Budowano i modernizowano fabryki, huty i zakłady zbrojeniowe. Zatrudniano w nich tysiące pracowników, dla których wznoszono osiedla mieszkaniowe w pobliżu zakładów pracy. Największą powstałą w ramach COP hutą były Zakłady Południowe, zlokalizowane w pobliżu wsi Pławo. Wybudowano tu 18 hal produkcyjnych, budynki administracyjne, warsztaty, magazyny, stalownię, kuźnię, zakład mechaniczny i odlewnię żeliwa, a także rozpoczęto budowę huty aluminium. Zakłady Południowe wznosiło ok. 2500 robotników, a po ich ukończeniu w hucie zatrudniono ponad 3000 pracowników fizycznych i 700 umysłowych, którzy przyjeżdżali z całej Polski. Przy nowych zakładach wybudowano osiedle mieszkaniowe składające się z kilkudziesięciu bloków i domów mieszkalnych. Powstała infrastruktura drogowa oraz obiekty usługowe i użyteczności publicznej. Nowe osiedle fabryczne przekształciło się w miasto Stalowa Wola.

Add comment


Security code
Refresh

Recently added

Poll

Które elementy portalu PBC są według Ciebie najbardziej przydatne:

Login

register

Newsletter

To receive new information subscribe to the newsletter.

Discussion board

The portal of Podkarpacka Digital Library was created within the project realisation called „ Podkarpacka Digital Library” cofinanced from the Regional Development European Fund within the Regional Operational Programme of Podkarpackie Voivodeship from 2007 to 2013 and the budget of Self-government of Podkarpackie Voivodeship.

The new portal of PBC fulfils the informative and communicational function and is a software repository of the digital objects stored in an electronic forms of books, magazines and other documents copies.
Service created by Consortium PBC