Featured Publications

Virtual exhibitions

Staticstic

Dzięki współpracy z Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku publikowane są na platformie Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej książki, czasopisma, których tematyka skupia się wokół szeroko rozumianej historii Podkarpacia. Nowa kolekcja PBC to swoiste perły napisane przez miłośników ziem przedmurza Karpat. A trzeba nam wiedzieć, że ziemie od Pogórza Przemyskiego i wyżej od Południowego Roztocza po ostępy Bieszczadów, to jedna z najbardziej bolesnych w Polsce, ale i pięknych historii jej mieszkańców. Dlatego uchwałą Ministerstwa Kultury i Sztuki 24 stycznia 1958 roku powołano do życia muzeum skansenowskie w Sanoku. Nim jednak muzeum ruszyło musiało jeszcze pokonać szereg problemów natury prawnej i technicznej. Celem powstania było właśnie ratowanie dziedzictwa kulturowego czterech grup etnicznych zamieszkujących przedmurze Karpat, jej zewnętrznej zachodniej części: Dolinian, Pogórzan (wespół z podgrupą ludności dziewięciu wsi ruskich zwanej Zamieszańcami), Łemków i Bojków. Na czele tej ważnej inicjatywy stali m. in.: Jerzy Tur, ówczesny konserwator województwa, pomysłodawca muzeum, Andrzej Rybicki, więzień NKWD, pierwszy dyrektor Muzeum Budownictwa Ludowego, Ksawery Piwocki i Ignacy Tłoczek, profesorowi, pierwsi współfinansujący nowo powstające muzeum, profesor Roman Reinffus - najwybitniejszy polski etnograf minionego stulecia, dalej Gerard Ciołek, Michał Czajnik, Adam Fastnacht, Franciszek Kotula od początku będący w Radzie Naukowej muzeum i wielu wspaniałych ludzi, dzięki którym powstał jeden z największych skansenów w Europie. Założyciele to miłośnicy przedwojennego ludowego Podkarpacia. Ich prace niosą ogrom wiedzy o historii, obyczajach, tradycji tego regionu, wzbogacają także kolekcję PBC. Kultura pogranicza polsko-ruskiego została ocalona w znacznym stopniu, zarówno słowem jak i czynem. Muzeum Budownictwa Ludowego, Park Etnograficzny dzięki zebranym z całego regionu zagrodom, chałupom, chyżom, kładkom, kapliczkom, czterem dużym obiektom sakralnym (w tym Cerkiew p.w. św. Onufrego Pustelnika z 1750 roku, będąca pierwszy obiektem przeniesionym do skansenu) pokazuje w widocznym stopniu dziedzictwo kulturowe. Zaś dziesiątki publikacji, pomieszczone także w dwóch wydawanych przez MBL czasopismach ratuje słowem. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” i „Acta Scansenologica” bo o nich mowa, są nieocenioną skarbnicą wiedzy z antropologii kulturowej, etnografii i etnologii, kulturoznawstwa, konserwatorstwa, historii a nawet inżynierii budowlanej. Właśnie te dwa czasopisma znajdują się w kolekcji Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku przygotowanej przez Podkarpacką Bibliotekę Cyfrową. Dla ścisłości „Materiały Budownictwa Ludowego w Sanoku”, pierwotnie pod tytułem „Biuletyn Informacyjny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” ukazują się od 1964 roku, z kolei pierwszy tom „Act Scansenologica” został opublikowany w 1980 roku, roku jubileuszowym podsumowującymi 50-lecie pracy profesora Romana Reinfussa. Oprócz czasopism prezentowane są liczne publikacje etnografów m. in. Henryka Olszańskiego i Jerzego Czajkowskiego. Ich prace publikowane w Podkarpackiej Bibliotece Cyfrowej podejmują m. in. tematykę wytworu rąk ludzkich omawianych grup, więc układ wsi Pogórzan, Dolinian, Łemków, rozplanowanie i projekty zagród i gospodarstw, projekty poszczególnych domostw, budynków inwentarskich, nadto zdobnictwo, rzemiosło etc.

 

Mimo, iż grupy etnograficzne sąsiadowały ze sobą, ich kultura różniła się znacznie od siebie. Bojkowie, Łemkowie głównie zajmowali się hodowlą, zaś Dolinianie, Pogórzanie pracowali na roli. Bojki, najstarszy szczep Podkarpacia, był bardzo nielubiany przez Łemków, którzy z kolei silnie się asymilowali. Spośród grup polsko-ruskich to Bojki najrzadziej wyjeżdżali za granicę za przysłowiowym chlebem. Różnic było wiele na każdej płaszczyźnie życia, dlatego zostały wyodrębnione poszczególne grupy etnograficzne. Nie sposób w kilku słowach opowiedzieć, czy scharakteryzować w zarysie całości dziedzictwa kulturowego tej zachodniej, zewnętrznej części Karpat i jej mieszkańców, warto zatem przeglądnąć bogactwo kolekcji umieszczonej w Podkarpackiej Bibliotece Cyfrowej. Każdy czytelnik będzie mógł wzbogacić swoją wiedzę; oferta skierowana do wszystkich, dla tych szczególnie, którym na sercu leży zrozumienie istoty tożsamości Podkarpacia. Pamiętajmy że jedną uchwałą przekreślono życie setek tysięcy ludzi, dla których 8 maja 1945 roku nie był końcem wielkiej wojny. Czy zdajemy sobie sprawę, że w latach trzydziestych minionego stulecia najliczniejszych Łemków było ok. 150 tysięcy w blisko 300 wsiach! Region Podkarpacia to jedyny taki w Polsce, gdzie pośród zarastających pól, łąk, w cieniu połonin gaśnie świadectwo wsi tych mieszkańców. Pozostają samotne krzyże, cmentarze, kapliczki, cerkwiska i cerkwie po ponad setce nieistniejących już wsi, nie ma już Lipowca, Jasiela, Rosolina, Łupkowa, Rabe, Krywe, Sianek i wielu przeze mnie nie wspomnianych, te przytoczone niech będą zachętą do odwiedzenia kolekcji i dowiedzenia się ich historii, ciekawostek i zobaczenia pozostałości po nich do dnia dzisiejszego. Obecnie Podkarpacie w 36,9 % zajmują tereny leśne, z jednej strony dobrze, odżywa flora i fauna jak nigdy dotąd, z drugiej strony to świadectwo zanikania śladów jej dawnych mieszkańców, którzy przysposabiali sobie tę trudną ziemię do życia.

 

Wspomniane dziedzictwo kulturowe można zobaczyć w sanockim Parku Etnograficznym, przeczytać o nim w kolekcji Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej.

 

Czasopisma:

Biuletyn Informacyjny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

 

Więcej...

Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

(tytuł jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego...)


Więcej...

Acta Scansenologica


Więcej...

Książki:

Budownictwo ludowe
w Karpatach w XVI-XIX w. : źródła, komentarze

 

Czajkowski Jerzy
(1931- )


Więcej...

Tradycyjne olejarstwo w Polsce

 

Olszański Henryk (1939-2005)

Więcej...

Łemkowie w historii
i kulturze Karpat. Cz.1

 

Czajkowski Jerzy (red.)
(1931- )


Więcej...

Łemkowie w historii
i kulturze Karpat. Cz.2

 

Czajkowski Jerzy (red.)
(1931- )


Więcej...

Studia nad Łemkowszczyzną

 


Czajkowski Jerzy
(1931- )


Więcej...

Zamieszańcy : studium etnograficzne

 

Olszański Henryk (1939-2005)

Więcej...

Chłopskie wiatraki Pogórza

 

Olszański Henryk (1939-2005)

Więcej...

Budownictwo ludowe Podkarpacia

 

Czajkowski Jerzy
(1931- )

Więcej...

 

Bibliografia:

  1. J. Falkowski, Etnografia górali środkowych i wschodnich Karpat Polskich, Warszawa 1938.
  2. J. Falkowski, B. Pasznycki, Na pograniczu łemkowsko-bojkowskim, Lwów 1935.
  3. J. Ginalski, Galicyjski rynek. Budowa sektora miejskiego w Parku Etnograficznym w Sanoku, "Acta Scansenologica" 2010, t. 10, s. 29-56.
  4. S. Kłos, Krajobraz nieistniejących wsi, Rzeszów 2010.
  5. H. Olszański, Zamieszańcy. Studium etnograficzne, Sanok 2007.
  6. F. A. Ossendowski, Karpaty i Podkarpacie, Poznań [1939].
  7. A. Rybicki, Początki istnienia Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, "Biuletyn Informacyjny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" 1964, nr 1, s. 4-7
  8. O łemkowszczyźnie, Walery Goetel (red.), Kraków 1935.

Internet:

  1. [Historia Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku] >link
  2. Zielone Podkarpacie >link

Opracowanie tekstu wprowadzającego: Tomasz Majdosz

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

· F. A. Ossendowski, Karpaty i Podkarpacie, Poznań [1939].

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE

Recently added

Poll

Które elementy portalu PBC są według Ciebie najbardziej przydatne:

Login

register

Newsletter

To receive new information subscribe to the newsletter.

Discussion board

  • No posts to display.
The portal of Podkarpacka Digital Library was created within the project realisation called „ Podkarpacka Digital Library” cofinanced from the Regional Development European Fund within the Regional Operational Programme of Podkarpackie Voivodeship from 2007 to 2013 and the budget of Self-government of Podkarpackie Voivodeship.

The new portal of PBC fulfils the informative and communicational function and is a software repository of the digital objects stored in an electronic forms of books, magazines and other documents copies.
Service created by Consortium PBC