Polecane publikacje

Wirtualne wystawy

Statystyki


Hieronim Franciszek Konarski urodził się 30 września 1700 r. w Żarczycach w województwie sandomierskim. Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej spokrewnionej z rodem magnackim. Po śmierci rodziców opiekę nad Hieronimem i jego rodzeństwem przejął wuj Antoni Czermiński. W wieku 9 lat Konarski rozpoczął naukę w szkole pijarskiej w Piotrkowie. Po jej ukończeniu w 1715 r. wstąpił do zakonu pijarskiego, gdzie dwa lata później złożył śluby zakonne i przyjął imię Stanisław. W tym czasie nadal kształcił się, a także zaczął nauczać retoryki i poetyki. W 1722 r. wyjechał do Warszawy, aby prowadzić wykłady z retoryki w kolegium pijarskim. Podczas pobytu w stolicy rozpoczął także pracę literacką. Pisał mowy pochwalne oraz wiersze liryczne o charakterze religijnym.

 

Jan Tarło, wuj Stanisława Konarskiego, ufundował mu w 1725 r. wyjazd na studia naukowe w Collegium Nazarenum w Rzymie. Była to uczelnia propagująca nowe prądy filozoficzne oraz zainteresowanie naukami matematycznymi i przyrodniczymi. Po wyjeździe z Włoch Konarski przebywał jeszcze we Francji, Niemczech i Austrii, gdzie poznał tamtejszą literaturę, koncepcje ustrojowe i metody nauczania.

 

Po powrocie do Polski w 1730 r. Konarski zaangażował się w działalność publicystyczną i polityczną. Na prośbę referendarza koronnego, Józefa Jędrzeja Załuskiego, późniejszego założyciela biblioteki publicznej w Warszawie, opracował i wydał zbiór konstytucji i praw sejmowych – Volumina Legum. Praca nad nim uświadomiła pijarowi wady polskiego ustawodawstwa i ich konsekwencje dla narodu. W 1733 r. wydał dwie rozprawy o charakterze politycznym. Pierwsza: Rozmowa pewnego Ziemianina ze swoim Sąsiadem o teraźniejszych okolicznościach była formą ataku na możnowładców i próbą obrony interesów szlacheckich. Druga: Listy poufne kładła nacisk na kwestie suwerenności państwa polskiego i polityki pokojowej. Aktywność Konarskiego w życiu politycznym kraju przejawiała się nie tylko w twórczości literackiej. Brał on udział m.in. w konferencji warszawskiej w obronie Leszczyńskiego, poselstwie do Francji i licznych misjach dyplomatycznych. Jednak jednym z głównych zainteresowań Stanisława była działalność pedagogiczna. W 1737 r. przebywał w Krakowie i Rzeszowie, gdzie wykładał literaturę, prawo, politykę, historię, geografię i wymowę.

 

W 1741 r. Stanisław Konarski założył w Warszawie Collegium Nobilium, elitarną szkołę dla niewielkiej liczby uczniów, której celem było wychowanie przyszłych działaczy politycznych obozu reform. Zastosowane zostały w niej nowe techniki nauczania. Wykładano łacinę, język polski, literaturę, historię powszechną i ojczystą, geografię, prawo, matematykę, fizykę, przedmioty przyrodnicze oraz języki obce, głównie francuski. Kładziono również nacisk na kulturę fizyczną, dlatego wprowadzono ćwiczenia gimnastyczne, taniec i fechtunek. Jednym z głównych założeń Collegium Nobilium było wychowanie w duchu patriotyzmu, przyjaźni i miłości do kraju. Zaznajamiano uczniów z normami i zasadami postepowania w społeczeństwie.

 

Konarski swoją działalnością pedagogiczną rozpoczął szeroko zakrojoną reformę szkolnictwa. W 1754 r. metody nauczania i wychowania uczniów zastosowane w Collegium zaczęły być wdrażane w innych szkołach pijarskich. Dzięki jego staraniom kładziono nacisk na nauczanie języka ojczystego, stosowanie podręczników w edukacji oraz konieczność gruntownego wykształcenia nauczycieli. Pijar zyskał uznanie w wysokich kręgach szlacheckich dążących do reform. Król Stanisław August Poniatowski bywał niejednokrotnie w Collegium Nobilium, zapraszał Konarskiego na obiady czwartkowe, a w 1771 r. wyróżnił go medalem Sapere auso, czyli Temu, który odważył się być mądrym. Konarski zmarł 3 sierpnia 1773 r. w Warszawie. Jego prochy spoczywają w zbiorowej mogile na Cmentarzu Powązkowskim, a serce znajduje się w Kościele Przemienienia Pańskiego w Krakowie.

 

Mimo ogromnego zaangażowania w reformę szkolnictwa Stanisław Konarski nie zaniedbał pracy literackiej. Pisał rozprawy o charakterze pedagogicznym, filozoficznym i politycznym oraz utwory liryczne w języku ojczystym i po łacinie. Jego największym dziełem jest wydany w latach 1760-63 czterotomowy traktat polityczny O skutecznym rad sposobie, którego egzemplarz znajduje się w zbiorze Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej. Zawiera on obszerny program zmian prowadzących do naprawy sejmu polskiego oraz śmiałą krytykę egoistycznej polityki magnaterii, prowadzącej do osłabienia Rzeczypospolitej.

 

 

oprac. Agnieszka Tercha

Pracownia Digitalizacji

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

 

 

Bibliografia:

 

  1. Libera Z., Przedmowa [w:] Pisma wybrane, S. Konarski, J. Nowak-Dłużewski (oprac.), T. 1, Warszawa 1955
  2. Nowak-Dłużewski J., Stanisław Konarski, Warszawa 1951
  3. Dzięciołowski S. (oprac.), Z genealogii demokracji polskiej, Warszawa 1989
  4. Milska A., Pisarze polscy : wybór sylwetek (1543-1970), Warszawa 1975
  5. Olszewski H., O skutecznym rad sposobie, Kraków 1989

Ostatnio Dodane

Ankieta

Które elementy portalu PBC są według Ciebie najbardziej przydatne:

Panel Logowania

rejestracja

Newsletter

Aby otrzymywać nowe informacje zapisz się do newslettera.

Forum Dyskusyjne

Portal Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej powstał w ramach realizacji projektu „Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2007-2013 oraz z budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego.

Nowy portal PBC pełni funkcje informacyjne i komunikacyjne oraz stanowi repozytorium obiektów cyfrowych
przechowywanych w postaci elektronicznych kopii książek, czasopism i innych dokumentów.
Serwis tworzony przez konsorcjum PBC
Ten serwis działa dzięki oprogramowaniu dLibra 5.8.0