Polecane publikacje

Wirtualne wystawy

Statystyki


 

„6 maja 1921 roku, w samo południe, kiedy sygnaturka kościelna oddzwoniła na Anioł Pański,
urodziłam syna w domu moich rodziców, przy ulicy Nowe Miasto nr 10 w Kolbuszowej.”

 

Zdzisława Bytnar

 

Jan Bytnar ps. „Rudy” urodził się w Kolbuszowej, w domu rodzinnym swojej matki Zdzisławy. Wczesne dzieciństwo spędził we wsi Niekłań Wielki. Jego ojciec pełnił tam funkcję kierownika szkoły, a matka była nauczycielką. W 1926 r. rodzina Bytnarów przeprowadziła się do Piastowa, gdzie Jaś rozpoczął naukę w szkole podstawowej. Został skierowany od razu do klasy drugiej, ponieważ materiał klasy pierwszej opanował samodzielnie w domu. Bardzo szybko przyswajał wiedzę i był jednym z najzdolniejszych uczniów. Nauczyciel zasugerował rodzicom chłopca, żeby wysłali go do szkoły o wyższym poziomie nauczania, gdyż jego wiedza „wyrasta ponad ogół”. Naukę w czwartej klasie Jan Bytnar rozpoczął w szkole podstawowej w Warszawie. Dzięki bardzo dobrym wynikom w nauce i zdaniu trudnych egzaminów wstępnych dostał się do elitarnego gimnazjum im. Stefana Batorego. Była to szkoła powołana przez Sejm Ustawodawczy jako pierwsza placówka edukacyjna w Niepodległej Polsce, której celem było wychowanie młodzieży w duchu tradycji patriotycznej. Bytnar wstąpił tam do 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego zwanej „Pomarańczarnia”, która dodatkowo umocniła w nim miłość do Ojczyzny. W 1938 r. ukończył kurs podharcmistrzowski i otrzymał stopień Harcerza Rzeczypospolitej. Rok później zdał maturę i uzyskał świadectwo dojrzałości.

 

Po wybuchu II wojny światowej Jan Bytnar wraz z kolegami z harcerstwa zaangażował się w działalność konspiracyjną. W listopadzie 1939 r. przystąpił do Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN), której celem były działania dywersyjne i sabotażowe. Zasłynęła ona z karteczek z tekstem: „Marszałek Piłsudski powiedziałby: A my was w d… mamy”, przyklejanych na plakatach obwieszczających likwidację Państwa Polskiego i utworzenie Generalnego Gubernatorstwa. Po rozbiciu PLAN-u przez gestapo „Rudy” w obawie przed aresztowaniem wyjechał do dziadków do Kolbuszowej, gdzie uczestniczył w tworzeniu pierwszej na Rzeszowszczyźnie tajnej organizacji „Odwet”.

 

Po powrocie do stolicy przystąpił do Szarych Szeregów. Był to kryptonim Związku Harcerstwa Polskiego podczas okupacji. Został sekretarzem towarzystwa samokształceniowo-patriotycznego „Gromada”, pracował w komórce więziennej zajmującej się rozsyłaniem grypsów, a także brał udział w kilkudziesięciu akcjach „Małego Sabotażu” prowadzonego przez organizację podziemną „Wawer”. Janek wraz z kolegami wieszał biało-czerwone flagi na ulicznych latarniach, dokonywał „zagazowania” niemieckich sklepów wędliniarskich oraz malował na murach Kotwice – znak Polski Walczącej. Skonstruował także tzw. „wieczne pióro”, czyli przyrząd umożliwiający pisanie farbą liter na dużych wysokościach.

 

Mimo działalności konspiracyjnej Jan Bytnar poświęcał dużo czasu na naukę. W 1942 r. ukończył z wyróżnieniem Państwową Wyższą Szkołę Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda oraz tajną Szkołę Podchorążych Piechoty „Agricola”. Uzyskał stopień kaprala podchorążego i stopień instruktorski podharcmistrza. Samodzielnie uczył się również języka angielskiego.

 

W listopadzie 1942 r. wszyscy harcerze, którzy ukończyli 18. rok życia zostali przeniesieni do oddziałów dywersyjnych. „Rudy” wraz z najbliższymi przyjaciółmi: „Alkiem” – Maciejem Dawidowskim i „Zośką” – Tadeuszem Zawadzkim, otrzymał przydział do Grup Szturmowych podległych Kierownictwu Dywersji Armii Krajowej. Został dowódcą plutonu „Sad”. Przeprowadzali akcje bojowe i rozbrojeniowe, zajmowali się ewakuacją broni i materiałów konspiracyjnych, a niejednokrotnie brali udział w niewielkich starciach z patrolami niemieckimi.

 

18 marca 1943 r. zatrzymany został Henryk Ostrowski – dowódca Hufca „Praga” Grup Szturmowych. W jego notatniku Niemcy znaleźli zaszyfrowany adres „Rudego”. 5 dni później do mieszkania rodziny Bytnarów o świcie wtargnęło Gestapo, które aresztowało Janka i jego ojca Stanisława. Matki Zdzisławy oraz siostry Danuty nie było wtedy w domu. Podczas rewizji piwnicy znaleziono materiały konspiracyjne oraz sprzęt wykorzystywany podczas akcji sabotażowych i dywersyjnych. Więźniów przewieziono na Pawiak (największe polityczne więzienie w okupowanej Polsce) i rozpoczęto bestialskie przesłuchania. Jan Bytnar był torturowany, bity pięścią, kijem, pejczem, kopany i miażdżony podkowami butów. Już po pierwszym dniu nie mógł utrzymać się na nogach dlatego na kolejne przesłuchania przynoszony był na noszach.

 

Koledzy „Rudego” zorganizowali akcję, której celem było odbicie więźnia. Została przeprowadzona 26 marca 1943 r. i zapisała się w historii jako „Akcja pod Arsenałem”. W jej wyniku uwolniono Jana Bytnara, który przewożony był na kolejne przesłuchanie na Pawiak oraz 24 innych więźniów. „W tle wozu ukazał się Janek. Ogolona głowa, twarz zielono-żółta, zapadnięte policzki, olbrzymi siniec pod okiem, sine uszy. Wielkie oczy szeroko otwarte, patrzące na nas. Porwaliśmy go na ręce. Każde dotknięcie go przez nas wywoływało krzyk bólu”. Jan Bytnar zmarł 30 marca 1943 r. w wyniku ran odniesionych podczas przesłuchań. Tego samego dnia zmarł także „Alek”, który został ranny podczas akcji. „Rudego” pochowano 3 dni później na cmentarzu Powązkowskim. Pośmiertnie został mianowany harcmistrzem i oznaczony Krzyżem Walecznych.

 

W zbiorach Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej znajduje się rękopis Zdzisławy Bytnar, będący biografią jej syna Jana. Zachęcamy do zapoznania się z tą ciekawą pozycją. > link

 

 

oprac. Agnieszka Tercha

Pracownia Digitalizacji
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

 

 

Bibliografia:

 

  1. Bytnar Z., Materiały do biogramu harcmistrza Jana Bytnara, Mielec - Warszawa, 1997
  2. Krążel J., Czas przyjaźni i służby, Mielec - Kraków, 1987
  3. Lenart J., Lenart Z., Janek Bytnar „Rudy” : tradycja a współczesny wzorzec wychowawczy : dyskurs nie tylko teoretyczny, Kolbuszowa 2011
  4. Wachowicz B., Rudy, Alek, Zośka : gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”, Warszawa 2007

Ostatnio Dodane

Ankieta

Które elementy portalu PBC są według Ciebie najbardziej przydatne:

Panel Logowania

rejestracja

Newsletter

Aby otrzymywać nowe informacje zapisz się do newslettera.

Forum Dyskusyjne

  • Brak postów do publikacji.
Portal Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej powstał w ramach realizacji projektu „Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2007-2013 oraz z budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego.

Nowy portal PBC pełni funkcje informacyjne i komunikacyjne oraz stanowi repozytorium obiektów cyfrowych
przechowywanych w postaci elektronicznych kopii książek, czasopism i innych dokumentów.
Serwis tworzony przez konsorcjum PBC
Ten serwis działa dzięki oprogramowaniu dLibra 5.8.0