Polecane publikacje

Wirtualne wystawy

Statystyki


Dzień Edukacji Narodowej to święto wszystkich pracowników oświaty obchodzone w Polsce dnia 14 października (data upamiętnia powołanie Komisji Edukacji Narodowej). Został wprowadzony 27 kwietnia 1972 r. na mocy ustawy - Karta praw i obowiązków nauczyciela. Początkowo nosił nazwę Dzień Nauczyciela, jednak w styczniu 1982 r. zmieniono ją na Dzień Edukacji Narodowej.

 

W XVIII w. w Rzeczypospolitej nadzór nad szkolnictwem sprawowali jezuici, a jedynymi nauczycielami byli zakonnicy. Po pierwszym rozbiorze polscy reformatorzy, skupiający się wokół króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, dostrzegli realne zagrożenie utraty niepodległości. Uznali, że jedynym ratunkiem jest podjęcie działań zmierzających do wzmocnienia kraju na wszystkich płaszczyznach. Jedną z nich była edukacja, uważana za przyszłość narodu. Dlatego już w 1772 r. zrodził się pomysł reformy oświaty i stworzenia systemu szkolnego pozostającego pod nadzorem państwa. Rok później papież Klemens XIV ogłosił likwidację zakonu jezuitów, co groziło upadkiem edukacji w Rzeczypospolitej. Decyzja ta stała się impulsem do działania dla polskich reformatorów, którzy rozpoczęli pracę nad stworzeniem publicznego systemu szkolnictwa z wykorzystaniem dóbr pozostawionych po zlikwidowanym zakonie. Ostatecznie dnia 14 października 1773 r., po burzliwych debatach sejmowych, powołano Komisję Edukacji Narodowej (właśc. Komisję nad edukacją młodzi narodowej szlacheckiej dozór mającą), która działała do 1794 r.

 

Komisja Edukacji Narodowej stała się pierwszym w Europie ministerstwem oświaty publicznej. Podlegały jej wszystkie szkoły, od ludowych do uniwersytetów. Jej działalność opierała się na idei: przez reformę wychowania do odrodzenia ojczyzny. Zakładała objęcie swoim nadzorem wszystkich warstw społecznych, rozpowszechnienie nauczania elementarnego, a także edukację kobiet. Przez ponad 20 lat działalności Komisja Edukacji Narodowej dokonała szeregu reform. Wprowadzono do szkół nauczanie w języku polskim, a wychowanie młodzieży oparto na moralnych i patriotycznych wartościach. Uchwalono trójstopniowy system nauczania, na który składały się szkoły parafialne, średnie i wyższe. Szkoły parafialne zapewniały elementarne wyksztalcenie dzieciom z niższych warstw społecznych (chłopów i mieszczan). Szkoły średnie przeznaczone były dla stanu szlacheckiego. Dzieliły się na niższe – powiatowe i wyższe – wojewódzkie. Szkolnictwo wyższe obejmowało Akademię Krakowską i Wileńską, które po wdrożeniu reform przez KEN zmieniły nazwy na Szkołę Główną Koronną i Szkołę Główną Litewską.

 

Wprowadzane przez Komisję Edukacji Narodowej reformy, nowe programy i metody nauczania wymagały stworzenia odpowiednich podręczników. Dlatego 10 lutego 1775 r. powołano Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych. Do jego głównych zadań należało propagowanie założeń komisji, opracowywanie programów szkolnych, a przede wszystkim przygotowywanie podręczników dla wszystkich szczebli edukacji. Ważnym elementem działalności Komisji było szkolenie nauczycieli, aby w pełni mogli realizować założenia reformy oświaty.

 

Powstanie Komisji Edukacji Narodowej było jednym z największych osiągnięć czasów stanisławowskich, a polskie szkolnictwo znalazło się w czołówce ówczesnej Europy. Jej działalność doprowadziła do upaństwowienia szkolnictwa, rozwoju badań naukowych, wprowadzenia do szkół przedmiotów ścisłych i przyrodniczych, kształtowania w uczniach samodzielnego myślenia, a także zwróciła uwagę na potrzebę nauczania powszechnego i elementarnego.

 

W zbiorach Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej znajdują się dwie pozycje dotyczące KEN: Komisja Edukacyjna i jej posiew oraz Pierwiastkowe przepisy pedagogiczne Komisji Edukacji Narodowej z lat 1773-1776, zawierające opis prac Komisji, jej postanowienia, a także listy, mowy i relacje osób związanych z jej działalnością.

 

Czytelnicy zainteresowani edukacją i szkolnictwem mogą zapoznać się z pozycjami o nauczycielach oraz publikacjami, stanowiącymi pomoc naukową i pedagogiczną dla pracowników oświaty:

 

oprac. Agnieszka Tercha

Pracownia Digitalizacji

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

 

 

Bibliografia:

  1. Chrzanowski I., Komisja Edukacyjna i jej posiew, Warszawa [et al.] [1924]
  2. Dutkowa R., Komisja Edukacji Narodowej : zarys działalności : wybór materiałów źródłowych, Wrocław [et al.] 1973
  3. Mizia T., O Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 1972

Internet:

  1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz.U. 1972 nr 16 poz. 114) (12.10.2016)
  2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19) (12.10.2016)

Ostatnio Dodane

Ankieta

Które elementy portalu PBC są według Ciebie najbardziej przydatne:

Panel Logowania

rejestracja

Newsletter

Aby otrzymywać nowe informacje zapisz się do newslettera.

Forum Dyskusyjne

  • Brak postów do publikacji.
Portal Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej powstał w ramach realizacji projektu „Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2007-2013 oraz z budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego.

Nowy portal PBC pełni funkcje informacyjne i komunikacyjne oraz stanowi repozytorium obiektów cyfrowych
przechowywanych w postaci elektronicznych kopii książek, czasopism i innych dokumentów.
Serwis tworzony przez konsorcjum PBC
Ten serwis działa dzięki oprogramowaniu dLibra 5.8.0